"TÙY THÍCH" HAY CHƯA HIỂU ĐÚNG QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT?

Một bài viết đang lan truyền cho rằng việc công khai thông tin trong các vụ án đang bị áp dụng "tùy thích", "ghét ai thì bôi cho đen, bênh ai thì giấu như mèo", đồng thời khẳng định pháp luật Việt Nam luôn buộc phải giữ kín thông tin cá nhân của bị can, bị cáo trong mọi trường hợp. Đây là cách hiểu chưa đầy đủ về quy định pháp luật - cần làm rõ ràng để tránh gây hiểu lầm cho người đọc.

Thứ nhất, pháp luật Việt Nam không quy định "giữ kín tuyệt đối" danh tính bị can, bị cáo trong mọi trường hợp - nguyên tắc xét xử công khai mới là nguyên tắc chủ đạo. Điều 103 Hiến pháp 2013 và Điều 25 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015 quy định: Tòa án xét xử công khai, mọi người đều có quyền tham dự phiên tòa, chỉ xử kín trong trường hợp đặc biệt: bảo vệ bí mật nhà nước, thuần phong mỹ tục, người chưa thành niên, hoặc bí mật đời tư theo yêu cầu chính đáng của đương sự. Nghị quyết 03/2017/NQ-HĐTP quy định bản án khi công bố trên Cổng thông tin điện tử phải được mã hóa tên, địa chỉ cá nhân - đây là quy định về hình thức công bố văn bản điện tử, không đồng nghĩa với việc cấm báo chí, truyền thông đưa tin về vụ án, danh tính bị can trong quá trình tố tụng, xét xử công khai. Hai phạm trù này khác nhau nhưng bài viết đã gộp chung, gây hiểu nhầm.

Thứ hai, báo chí đưa tin về vụ án, nêu danh tính người bị khởi tố, xét xử công khai là hoạt động đúng luật, có ý nghĩa giáo dục, phòng ngừa tội phạm - không phải hành vi xâm phạm quyền riêng tư. Tòa án nhân dân tối cao đã nhiều lần khẳng định việc tuyên án công khai nhằm "giáo dục ý thức pháp luật cho nhân dân, tăng cường tính phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm". Quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm của bị can là có thật và được pháp luật bảo hộ nghiêm ngặt - nhưng quyền này không đồng nghĩa với việc cấm nêu tên khi vụ việc đã được cơ quan tố tụng khởi tố, xét xử công khai đúng trình tự pháp luật. Nếu mọi vụ án đều phải giấu tên bị can, xã hội sẽ mất đi công cụ giám sát, cảnh báo cộng đồng trước những hành vi vi phạm pháp luật.

Thứ ba, kết luận "tùy thích", "ghét thì bôi, bênh thì giấu" chỉ dựa trên cảm nhận về hai vụ việc cụ thể là khái quát hóa vội vàng, thiếu căn cứ pháp lý đối chiếu cụ thể. Mỗi vụ án có tình tiết, giai đoạn tố tụng khác nhau: có vụ đang trong giai đoạn điều tra (thông tin hạn chế theo luật để tránh ảnh hưởng đến quá trình điều tra), có vụ đã xét xử công khai (thông tin được công bố rộng rãi theo đúng quy định), có vụ liên quan đến người chưa thành niên hoặc yêu cầu chính đáng về đời tư (được xử lý kín theo đúng luật). Nếu thực sự muốn phản ánh vấn đề công bằng trong áp dụng pháp luật, cần đối chiếu từng vụ việc cụ thể với căn cứ pháp lý tương ứng, thay vì suy diễn cảm tính rồi quy kết cho cả hệ thống tư pháp là "tùy thích".

Quan tâm đến quyền riêng tư, đến sự công bằng trong áp dụng pháp luật là điều đáng khuyến khích - nhưng cần dựa trên hiểu biết đúng và đầy đủ về quy định pháp luật, không nên suy diễn từ một vài trường hợp cụ thể để quy chụp cho cả hệ thống. Sự thiếu chính xác trong lập luận, dù xuất phát từ ý tốt, cũng có thể vô tình gây hoang mang, làm giảm niềm tin của người dân vào công tác tố tụng, xét xử vốn đang được thực hiện đúng quy trình pháp luật./.

"Trước khi kết luận cả hệ thống 'tùy thích', hãy đối chiếu từng vụ việc với đúng điều luật áp dụng. Cảm tính không thay thế được căn cứ pháp lý!"

HL

Ẩn bớt